New UEH Publications Alert (Tuần 1 – Tháng 11/2026): Kết nối chất lượng thể chế, đổi mới tài chính và làm chủ kiến trúc trí tuệ nhân tạo bản địa

Thể chế, đô thị hóa và tính bao trùm trong thích ứng khí hậu

Các nghiên cứu về phát triển bền vững đặt chất lượng quản trị và cấu trúc phân phối vào vị trí trung tâm, qua đó cho thấy tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu không tự động tạo ra những kết quả tích cực nếu thiếu nền tảng thể chế phù hợp.

• Đô thị hóa và kinh tế phi chính thức: Sử dụng dữ liệu bảng của 63 tỉnh, thành Việt Nam giai đoạn 2006–2021, kết hợp mô hình tác động cố định (Fixed Effects) và System GMM, nghiên cứu phân tích tác động của đô thị hóa đến quy mô nền kinh tế ngầm (shadow economy). Kết quả nhấn mạnh vai trò của sự mở rộng khu vực doanh nghiệp chính thức và chất lượng quản trị địa phương trong quá trình chính thức hóa nền kinh tế. Qua đó, công trình cho thấy đô thị hóa không tự động làm thu hẹp khu vực kinh tế phi chính thức nếu thiếu những điều kiện thể chế và môi trường kinh doanh phù hợp.
• Bất bình đẳng thu nhập và khả năng thích ứng khí hậu: Phân tích 35 nền kinh tế châu Á trong giai đoạn 1996–2023, nghiên cứu chỉ ra hai cơ chế trung gian liên kết bất bình đẳng thu nhập với mức độ sẵn sàng thích ứng biến đổi khí hậu: gia tăng tính dễ bị tổn thương trước khí hậu (climate vulnerability) và hiện tượng chi phối chính sách bởi nhóm tinh hoa (elite capture). Kết quả nhấn mạnh rằng bất bình đẳng không chỉ là vấn đề phân phối thu nhập mà còn có thể làm suy yếu năng lực thích ứng của quốc gia, đặt ra yêu cầu xây dựng chính sách khí hậu bao trùm và bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương.
• Hiệu quả chi tiêu công đối với các Mục tiêu Phát triển Bền vững: Dựa trên dữ liệu xuyên quốc gia giai đoạn 2000–2024, nghiên cứu xem xét mối liên hệ giữa chi tiêu chính phủ và tiến độ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs), đồng thời phân tích vai trò điều kiện của phát triển tài chính và phát triển kinh tế. Công trình cho thấy hiệu quả của chính sách chi tiêu công cần được đặt trong bối cảnh năng lực tài chính và trình độ phát triển của từng quốc gia.

Tài chính xanh, quản trị doanh nghiệp và thực tiễn vận hành

Ở giao điểm giữa tài chính, kế toán và quản trị chiến lược, các công trình tuần này cung cấp thêm bằng chứng về vai trò của thể chế, đặc điểm lãnh đạo và năng lực đổi mới trong việc định hình hiệu quả hoạt động của nền kinh tế và doanh nghiệp.

• Đường cong Kuznets Tài chính – Môi trường và ô nhiễm không khí: Nghiên cứu trên 36 nền kinh tế châu Á giai đoạn 1996–2022 kiểm định mối quan hệ phi tuyến giữa phát triển tài chính và ô nhiễm không khí thông qua Đường cong Kuznets Tài chính – Môi trường (Finance–Environment Kuznets Curve – FEKC). Công trình góp phần làm rõ điều kiện mà phát triển tài chính có thể gắn với cải thiện hoặc gia tăng áp lực môi trường.
• Thuế môi trường và chất lượng thể chế: Bổ sung góc nhìn từ chính sách tài khóa, nghiên cứu phân tích tác động của thuế môi trường và phát thải CO₂ đối với tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển, đồng thời xem xét vai trò điều tiết của chất lượng thể chế. Kết quả nhấn mạnh rằng hiệu quả của các công cụ thuế môi trường phụ thuộc đáng kể vào năng lực quản trị và điều kiện thể chế của từng quốc gia.
• Đặc điểm CEO và chất lượng thông tin kế toán: Nghiên cứu về các CEO từng phục vụ trong quân đội phân tích mối liên hệ giữa kinh nghiệm quân ngũ và hành vi điều hòa lợi nhuận dựa trên cơ sở dồn tích (accrual-based income smoothing). Công trình không chỉ xem xét liệu nhóm CEO này có xu hướng điều hòa lợi nhuận khác biệt hay không, mà còn đánh giá tác động của hành vi đó đến tính hữu ích của lợi nhuận hiện tại và giá cổ phiếu trong việc dự báo hiệu quả hoạt động tương lai của doanh nghiệp.
• Đổi mới sáng tạo và hiệu quả doanh nghiệp: Trong bối cảnh chuyển dịch sang nền kinh tế tri thức, nghiên cứu về đổi mới sáng tạo phân tích những thách thức trong hoạch định chiến lược, phân bổ nguồn lực và duy trì hoạt động đổi mới của doanh nghiệp. Công trình nhấn mạnh vai trò của định hướng chiến lược và sự hỗ trợ có hệ thống trong việc thúc đẩy năng lực đổi mới, qua đó cải thiện hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.
• Tối ưu hóa vận hành tại doanh nghiệp sản xuất: Tiếp cận từ bài toán thực tiễn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) trong lĩnh vực chế biến nông sản tại Việt Nam, đặc biệt là ngành điều, nghiên cứu ứng dụng Digital Twin và bảo trì dự đoán (predictive maintenance) để phân tích tình trạng thiết bị và tác động đến hoạt động sản xuất. Công trình cho thấy tổn thất do máy móc hỏng hóc và chi phí bảo trì là những điểm nghẽn đáng kể, đồng thời mở ra hướng ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao hiệu quả vận hành.
• Truyền thông số và giảm lãng phí thực phẩm: Kết nối influencer marketing với tâm lý học hành vi và tiêu dùng bền vững, nghiên cứu phân tích cách thông điệp về phát triển bền vững từ người có sức ảnh hưởng có thể thúc đẩy hành vi giảm lãng phí thực phẩm. Các yếu tố như giá trị cảm nhận (perceived value) và cảm giác tội lỗi sinh thái (eco-guilt) được xem xét như những cơ chế tâm lý góp phần chuyển hóa thông điệp truyền thông thành hành động tiêu dùng có trách nhiệm.

Làm chủ công nghệ AI: Từ tính công bằng thuật toán đến mô hình đa phương thức tiếng Việt

Các công bố về khoa học máy tính tuần này cho thấy bước tiến từ ứng dụng những công cụ AI hiện có sang nghiên cứu kiến trúc mô hình, cải thiện chất lượng học máy và giải quyết những vấn đề về tính công bằng, độ tin cậy của hệ thống thông minh.

• Phát triển mô hình ngôn ngữ – thị giác tiếng Việt Vistral-V: Một điểm nhấn công nghệ là mô hình Vistral-V – kiến trúc AI đa phương thức được thiết kế theo hướng tối ưu cho tiếng Việt. Công trình kết hợp mô hình ngôn ngữ Mistral-7B với bộ mã hóa hình ảnh SigLIP thông qua cơ chế tích hợp gọn nhẹ và có khả năng mở rộng. Hướng tiếp cận này góp phần phát triển năng lực xử lý đồng thời ngôn ngữ và hình ảnh trong tiếng Việt, mở ra tiềm năng ứng dụng trong giáo dục và các dịch vụ số tại Việt Nam.
• Khử nhiễu ngữ nghĩa trong học máy đa phương thức: Nghiên cứu về Video Captioning tập trung giải quyết hiện tượng các mẫu âm thanh lặp lại tạo ra mối tương quan giả (spurious correlations) giữa biểu diễn video và ngôn ngữ. Thông qua phương pháp tương quan khoảng cách từng phần (Partial Distance Correlation), công trình hướng đến giảm ảnh hưởng của các yếu tố gây nhiễu, giúp mô hình tập trung hơn vào mối liên hệ ngữ nghĩa thực sự giữa nội dung hình ảnh và mô tả ngôn ngữ.
• Tính công bằng phi tuyến trong hệ thống gợi ý: Nghiên cứu đề xuất phương pháp kết hợp học tương phản (contrastive learning) với các thống kê năng lượng (energy statistics) nhằm giảm thiểu sai lệch trong hệ thống gợi ý. Công trình chỉ ra giới hạn của những thước đo công bằng truyền thống như demographic parity và tương quan Pearson, vốn chủ yếu phản ánh các mối quan hệ tuyến tính và có thể bỏ sót những hình thức phân biệt đối xử phi tuyến liên quan đến giới tính và độ tuổi. Đây là hướng tiếp cận quan trọng nhằm phát triển các hệ thống AI có trách nhiệm, minh bạch và đáng tin cậy hơn.

Từ chất lượng thể chế đến chủ quyền công nghệ: Kiến tạo giá trị liên ngành

Các công bố trong Tuần 1 – Tháng 11/2026 cho thấy sự kết hợp giữa những phương pháp kinh tế lượng hiện đại như mô hình bảng động System GMM, hồi quy phi tuyến và phân tích trung gian – điều tiết với năng lực thiết kế kiến trúc học sâu (Deep Learning). Sự giao thoa này giúp các nghiên cứu tiếp cận đồng thời những vấn đề về thể chế, tài chính, quản trị doanh nghiệp, phát triển bền vững và công nghệ.

Đặc biệt, hướng nghiên cứu mô hình đa phương thức tiếng Việt Vistral-V cùng các công trình về tính công bằng thuật toán và khử nhiễu ngữ nghĩa cho thấy nỗ lực làm chủ sâu hơn các nền tảng công nghệ AI. Qua đó, UEH tiếp tục khẳng định định hướng nghiên cứu đa ngành, kiến tạo tri thức quốc tế gắn với những bài toán chiến lược về chất lượng thể chế, tăng trưởng bao trùm, đổi mới tài chính và năng lực công nghệ của Việt Nam cũng như khu vực châu Á.

Danh mục công bố trong tuần

Để thuận tiện tra cứu và trích dẫn theo tạp chí quốc tế, tên bài báo trong danh mục dưới đây được giữ nguyên bằng tiếng Anh

1. Does urbanization formalize the economy? The role of local governance in Vietnam
   Tác giả: Cong Minh Huynh, Nam Hoai Tran (UEH)
   Tạp chí: Cities, WOS (SSCI Q1)
2. From Smog to Sustainability: Financial Development and the Turning Point of the Environmental Kuznets Curve
   Tác giả: Cong Minh Huynh, Nam Hoai Tran
   Tạp chí: Global Economic Review, WOS (SSCI Q1)
3. From climate vulnerability to elite capture: the hidden pathways linking inequality to climate adaptation readiness
   Tác giả: Cong Minh Huynh, Nam Hoai Tran
   Tạp chí: Ecological Economics, WOS (SSCI Q1)
4. Ex-military CEOs and income smoothing
   Tác giả: Long Thai Bui, Huy Viet Hoang, Anh Tuan Nguyen
   Tạp chí: Accounting Research Journal, Scopus Q1
5. Environmental taxes, CO2 emissions, and economic growth: evidence on the moderating role of institutional quality in developing countries
   Tác giả: Van Cuong Dang, Le Hong Ngoc, Thi Thanh Tam Nguyen
   Tạp chí: Journal of Applied Accounting Research, Scopus Q1
6. Influencer Sustainability Messaging for Food Waste Reduction: The Roles of Perceived Value and Eco-Guilt in Sustainable Consumption
   Tác giả: Tien Dat Huynh, Gia Han Ly, Trung Nhan Dao, Ngoc-Trung Nguyen, Ngoc-Hong Duong
   Tạp chí: International Journal of Sustainable Development and Planning, Scopus Q2
7. Partial Distance Correlation for Confounding-Aware Video Captioning
   Tác giả: Trung Thanh Le, Thang Cong Pham, Hiep Xuan Huynh
   Loại công bố: Book chapter
8. Energy-Based Fair Recommendations: Unifying Contrastive Learning and Energy Statistics for Bias Mitigation
   Tác giả: Gam Thi Hong Le, Khoi Nguyen-Tan, Hiep Xuan Huynh
   Loại công bố: Book chapter
9. Riding the Innovation Wave: Global Insights Into Firm Performance
   Tác giả: Xuan Thang Nguyen, Huy Viet Hoang, Cong Thanh Nguyen, Thanh Tat Tran, Son Hoai Nguyen
   Tạp chí: Sage Open, WOS (SSCI Q1)
10. Towards sustainable development goals (SDGs): Exploring the synergies of government expenditure, financial and economic development
    Tác giả: Kim Quyen Nguyen, Thanh Huu Phu Nguyen, Dang Thi Bach Van, Hoang Phong Le
    Tạp chí: Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, Scopus Q1
11. Digital Twin–Driven Predictive Maintenance in Resource-Constrained Manufacturing: Comparative Models and Operational Impact from a Vietnam Case
    Tác giả: Quoc Hung Nguyen, Thuc Anh Luong, Pham Bao Han Vu, Hoang Tan Luong, Phuong Tram Vo, Nguyen Minh Thu Pham
    Loại công bố: Book chapter
12. Vistral-V: A Lightweight and Vietnamese-Optimized Multimodal Language Model with SigLIP Vision Encoder
    Tác giả: Quoc Hung Nguyen, Le Thanh Oanh Nguyen, Pham Bao Khanh Truong, Thanh Thao Mai, Ngoc Quynh Thu Luong, Viet Bao Tran Nguyen
    Loại công bố: Book chapter

Xem Danh mục công bố Tuần 1 – Tháng 11/2026 tại:

https://news.ueh.edu.vn/2026/scientist/W1Nov.html

Xem đầy đủ New UEH Publications Alert năm 2026 tại:

https://news.ueh.edu.vn/en/scientist

Chuỗi New UEH Publications Alert sẽ tiếp tục cập nhật định kỳ hàng tuần các công bố quốc tế mới của UEH. Kính mời Quý Thầy/Cô, Quý Anh/Chị cựu sinh viên và Người học theo dõi để đồng hành lan tỏa tinh thần “Research Contribution for All – Nghiên cứu vì lợi ích cộng đồng”.

Trụ cột: Nghiên cứu

Tin, ảnh: Ban Nghiên cứu – Phát triển & Gắn kết toàn cầu, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác